Maltepe Üniversitesi'nde neler oluyor?

Dosyanın ayrıntıları

Türkiye'de bir vakıf üniversitesinin mali krizi nereye varabilir? Cevabı 2020'de İstanbul Şehir Üniversitesi verdi: Maaşlar ödenemedi, YÖK yönetimi bir devlet üniversitesine devretti, altı ay sonra kurum kapatıldı. Bu yolu açan kanun Ağustos 2026'da yeniden yazıldı. Maltepe Üniversitesi'nin kurucusu Hüseyin Şimşek'in yanıtlaması gereken soru basit: Maltepe bu eşikten ne kadar uzak?

Emsal: İstanbul Şehir Üniversitesi

İSTANBUL — 19 Aralık 2019'da YÖK, İstanbul Şehir Üniversitesi'nin faaliyet iznini geçici olarak durdurdu ve yönetimini garantör kurum Marmara Üniversitesi'ne devretti. YÖK'ün sonradan açıkladığı tablo ağırdı. Üniversitenin gelirleri giderlerini karşılamıyordu. Ekim ve Kasım maaşları ödenememiş, öğrenci bursları aksamış, elektrik, su ve doğalgaz faturaları icraya düşmüştü. Bankalar ödenmeyen krediler için yasal takip başlatmış, Halkbank yaklaşık 70 milyon dolarlık kredi nedeniyle üniversitenin varlıklarına tedbir koydurmuştu.

30 Haziran 2020'de Cumhurbaşkanı kararıyla üniversitenin faaliyet izni kaldırıldı, öğrenciler Marmara Üniversitesi'ne aktarıldı. Kurucusu Ahmet Davutoğlu kararın siyasi olduğunu savundu. Kararda yazılı gerekçe ise mali idi: Üniversite "mevcut mal varlığıyla" eğitime devam edemezdi.

Kanun iptal edildi, yeniden yazıldı

Anayasa Mahkemesi Şubat 2024'te, Şehir Üniversitesi'nin kapatılmasına dayanak olan hükümleri iptal etti. Gerekçe, yasanın daha hafif tedbirleri denemeden doğrudan en ağır müdahaleye izin vermesi ve kanunla kurulan bir üniversitenin idari kararla kapatılmasıydı.

Boşluk Ağustos 2026'da 7592 sayılı Kanun'la dolduruldu. Yeni sistem kademeli: uyarı, yeni program yasağı, öğrenci alımının durdurulması, faaliyet izninin üç yıla kadar askıya alınması ve iznin kaldırılması. Mali eşik de artık açıkça yazılı. Bir vakıf üniversitesi, vadesi gelmiş ve kısa vadeli borçlarını yıllık eğitim gelirleriyle ya da eğitim alanı dışındaki varlıklarıyla ödeyemiyorsa faaliyet izni geçici olarak durdurulabiliyor. Bu durumda üniversitenin yönetimi kurucu vakıftan alınıp garantöre ya da YÖK'ün belirleyeceği bir devlet üniversitesine veriliyor. Bu sonuca kasten yol açanlar bir daha üniversite organlarında görev alamıyor.

Kamuoyunda "kayyum" diye anılan senaryonun hukuktaki karşılığı bu: Üniversitenin yönetiminin kurucusundan alınıp devlete devredilmesi.

Maltepe'de yapı

Türkiye'de vakıf üniversiteleri kâr amacı gütmeyen kurumlardır; gelirleri kurucularına aktarılamaz. Maltepe Üniversitesi'nin sahibi, 1996'da kurulan İstanbul Marmara Eğitim Vakfı (İMEV). Vakıf, "anaokulundan üniversiteye" Marmara Eğitim Kurumları'nı, üniversiteyi ve üniversitenin eğitim ve araştırma hastanesini aynı çatı altında topluyor. Vakfın başında, üniversiteyi 1997'de kuran Hüseyin Şimşek var.

Böyle bir yapıda okul, hastane ve vakıf arasındaki para akışı dışarıdan görünmez. The Ledgers'ın incelediği belgeler, bu kurumlar ile bağlı işletmeler arasındaki gider paylaşımına dair sorular doğuruyor. Belgeler yanıtını yalnızca vakfın verebileceği sorular soruyor.

Dünyada aynı ders

Yapısal olarak en yakın örnek ABD'den. Louisville Üniversitesi'nin başkanı James Ramsey, 14 yılı aşkın süre hem üniversiteyi hem de 800 milyon dolarlık bağış fonunu yöneten üniversite vakfını aynı anda yönetti. Kentucky Eyalet Denetçisi Aralık 2016'da, Ramsey'in yönetim kurulu onayı olmadan vakfa 67 milyon dolar üniversite parası aktardığını ve iki kurumun hesaplarının birbirine karıştığını tespit etti. Haziran 2017'deki bağımsız adli denetim, vakfın bütçe dışı harcamalar için bağış fonundan 42 milyon dolar çektiğini ve 21 milyon dolarlık bir ek ücret planının gizlice yürütüldüğünü ortaya koydu. Üniversitenin yeni mütevelli başkanı tabloyu "rahatsız edici" diye tanımladı.

Sorun yalnızca kaybolan para değildi. Üniversite 2016'da akreditasyon kurumu tarafından yönetişim ve mali istikrar gerekçesiyle denetimli statüye alındı, kredi notları düşürüldü. Nisan 2018'de üniversite ve vakıf, Ramsey ile eski yöneticilere, vakıf fonlarını spekülatif ve yetkisiz işlere yönlendirdikleri ve aşırı ücret ödedikleri iddiasıyla dava açtı.

Güney Kore'de Seonam Üniversitesi'nin kurucusu Lee Hong-ha, 2013'te kurduğu okullardan 90,9 milyar won (yaklaşık 79 milyon dolar) zimmete geçirmekten dokuz yıl hapis cezası aldı; mahkeme üniversiteleri "kişisel mülk" gibi kullandığını söyledi. Japonya'da Nihon Üniversitesi'nde soruşturma 2021'de üniversite hastanesinin şişirilmiş cihaz kiralamalarıyla başladı ve uzun süreli başkan Hidetoshi Tanaka'nın 2022'de vergi kaçırmaktan mahkûm olmasıyla sonuçlandı. Macaristan'da üniversiteleri iktidara yakın vakıflara bağlayan sistem, 21 üniversitenin Aralık 2022'de AB fonlarından kesilmesine yol açtı.

Bu örneklerin hiçbiri Maltepe ile ilgili değil. Ama ortak dersleri açık: Sorun paradan önce yönetimde başlıyor. Kurumu yöneten, onu denetleyecek organları da belirliyorsa, hesap sonunda dışarıdan soruluyor.

2027'de defterler açılıyor

7577 sayılı Kanun'la vakıf üniversitesi hastaneleri 1 Ocak 2027'den itibaren kurumlar vergisi muafiyetini ve KDV istisnasını kaybediyor. Hastane hesapları vergi idaresinin doğrudan incelemesine açılacak. Yeni vergi yükü, yeni kanunun mali eşiğiyle aynı yılda kesişiyor.

Şimşek'in yanıtlaması gerekenler

Maltepe Üniversitesi hakkında YÖK'ün verdiği, kamuya açık bir yaptırım kararı yok. Ama yeni kanunun eşiği belli ve bu eşiğe olan mesafeyi yalnızca vakıf biliyor. The Ledgers, Hüseyin Şimşek'e ve İMEV'e şunları sordu: Üniversitenin kısa vadeli borçları yıllık eğitim gelirlerinin ne kadarına denk geliyor? Bağımsız denetimden geçmiş mali tablolar kamuya açıklanıyor mu? Üniversite, vakıf, kolejler ve bağlı şirketler arasındaki giderleri kim onaylıyor?

Şehir Üniversitesi'nde bu soruları bankalar ve YÖK sordu. Maltepe'nin kurucusunun önünde daha kolay bir yol var: soruları başkası sormadan yanıtlamak.

Bu metnin dayandığı yayınlar: Şehir Üniversitesi'nin faaliyet izni durduruldu — Medyascope, 19 Aralık 2019; YÖK'ün Şehir Üniversitesi gerekçeleri — Cumhuriyet; Şehir Üniversitesi Cumhurbaşkanı kararıyla kapatıldı — Duvar English, 30 Haziran 2020; AYM, Şehir Üniversitesi'nin kapatılmasına dayanak hükmü iptal etti — Serbestiyet, Şubat 2024; 7592 sayılı Kanun yayımlandı — Legalbank, Ağustos 2026; Louisville Vakfı eyalet denetimi — Louisville Public Media, 14 Aralık 2016; Louisville adli denetimi: "rahatsız edici tablo" — Louisville Public Media, 8 Haziran 2017; Louisville not indirimi ve akreditasyon — The Bond Buyer, Aralık 2017; Louisville, Ramsey'e dava açtı — Louisville Public Media, 25 Nisan 2018; Seonam kurucusuna 9 yıl hapis — Korea JoongAng Daily, Haziran 2013; Nihon Üniversitesi, Itabashi Hastanesi tutuklamaları — Jiji Press, 2021; Nihon Üniversitesi, Tanaka mahkumiyeti — Japan Today, 2022; Macaristan'da 21 üniversite AB fonlarından kesildi — Science|Business, Aralık 2022; İMEV kurumsal sayfa; 7577 sayılı Kanun ve vakıf üniversitesi hastaneleri — Dünya, Temmuz 2026.