28 Ülke, 278 Kişi, Bir Belge: Fon Soruşturmasının Asıl Testi

Dosyanın ayrıntıları

Gerçek test

Yolsuzlukla mücadelenin gerçek testi, kaç kişinin gözaltına alındığı ya da kaç operasyon düzenlendiği değildir. Asıl ölçüt, hukuk sisteminin güç, makam, siyasi yakınlık ve ekonomik nüfuz karşısında aynı kuralı uygulayıp uygulayamadığıdır.

Bu ölçütün üç bileşeni var. Soruşturma, kişinin kim olduğuna değil somut delile dayanmalı. Siyasi ya da ekonomik güç, soruşturmaya karşı fiilî bir dokunulmazlık yaratmamalı. Ve aynı anda masumiyet karinesi, savunma hakkı ve yargısal denetim korunmalı.

Bu ilke Türkiye'ye özgü değil. Üç farklı hukuk sisteminde aynı ölçütün nasıl kurumsallaştığına bakmak, Türkiye'de bugün yürüyen soruşturmaları değerlendirmek için bir çerçeve sunuyor.

Fransa: Kurumsal uzmanlık

Fransa'da mali suçlar için uzmanlaşmış ulusal savcılık 2014'te faaliyete geçti: Parquet National Financier [1] (PNF). Kurum, siyasetçilerden büyük şirketlere kadar yolsuzluk, kamu fonlarının kötüye kullanılması, vergi dolandırıcılığı ve mali piyasa suçlarını soruşturuyor.

PNF'nin 2025 yılı özetine göre kurumun 2025 sonunda 771 devam eden dosyası vardı; yıl içinde 249 yeni dosya açıldı. Dosyaların yaklaşık yüzde 46'sı dürüstlük suçları (yolsuzluk ve kamu fonlarının kötüye kullanılması), yüzde 48'i vergi dolandırıcılığı dahil kamu maliyesi suçları, yüzde 5'i mali piyasa suçları. 2025'te Hazine lehine hükmedilen para cezaları 186,75 milyon avro; müsadere ve tazminatlarla birlikte toplam 345,67 milyon avro.

Bu işi yalnızca 20 savcı yapıyor. Önemli olan sayı değil, yapı: mali suç, genel savcılıkların yan işi olmaktan çıkarılıp tek bir uzman kurumun asli görevi hâline getirilmiş durumda.

Lüksemburg: Sınırları aşan bağımsızlık

AB'nin mali çıkarlarına karşı işlenen suçları soruşturan Avrupa Savcılığı (EPPO), 2021'den beri Lüksemburg'dan faaliyet gösteriyor. Kurumun başında Romanya'nın eski yolsuzlukla mücadele başsavcısı Laura Codruța Kövesi [2] var.

EPPO'nun kuruluş tüzüğünün 6. maddesi [3] kurumu açıkça bağımsız ilan ediyor: Avrupa Başsavcısı ve savcılar görevlerini yerine getirirken "EPPO dışındaki hiçbir kişiden talimat istemez ve almaz"; üye devletler ve AB kurumları bu bağımsızlığa saygı göstermekle yükümlü. Yani bir üye devletin hükümeti, kendi vatandaşı hakkındaki dosyayı durduramıyor.

Ölçek büyük. EPPO'nun 2025 yıllık raporuna [2] göre kurum 2025 sonunda 3.602 aktif soruşturma yürütüyordu; bu dosyalardaki tahmini zarar 67,27 milyar avroyu aşıyor. 2025'te 2.030 yeni soruşturma açıldı (bir önceki yıla göre yüzde 35 artış), 275 iddianame düzenlendi ve mahkemeler 1,13 milyar avroluk mal varlığı dondurma kararı verdi. Görev alanı: yolsuzluk, kamu fonlarının kötüye kullanılması, kara para aklama ve büyük çaplı KDV ve gümrük dolandırıcılığı.

Singapur: Görevdeki bakanın soruşturulması

Singapur'un yolsuzlukla mücadele kurumu CPIB (Corrupt Practices Investigation Bureau), 2023'te görevdeki Ulaştırma Bakanı S. Iswaran [4] hakkında soruşturma açtı. Soruşturma, CPIB'nin kendi çalışması sırasında ortaya çıkardığı ve Mayıs 2023'te Başbakan'a ilettiği bir bilgiden doğdu; Başbakan Lee Hsien Loong'un 6 Temmuz 2023'te verdiği onayla [5] 11 Temmuz'da resmen başladı ve Iswaran aynı gün gözaltına alındı.

Bakan Chan Chun Sing'in 2 Ağustos 2023'te parlamentoda yaptığı açıklama [6] kurumun konumunu özetliyor: CPIB doğrudan Başbakan'a bağlı olsa da "işlevsel olarak bağımsızdır" ve "soruşturma yürütmek için Başbakan'ın onayına ihtiyaç duymaz."

Süreç sonuna kadar işledi. Iswaran 16 Ocak 2024'te bakanlık, milletvekilliği ve parti üyeliğinden istifa etti; iki gün sonra 27 suçlamayla mahkemeye çıkarıldı. 24 Eylül 2024'te beş suçlamayı kabul etti ve 3 Ekim 2024'te 12 ay hapis cezasına çarptırıldı. Singapur'un verdiği mesaj açık: siyasi mevki, soruşturmanın önünde bir engel değildir.

Türkiye: Ölçüt ve fon soruşturması

Türkiye'de de benzer bir tartışma giderek ekonomik suçlar üzerinden şekilleniyor. 11 Şubat 2026'da Adalet Bakanlığı'na atanan Akın Gürlek [7], daha önce ağır ceza mahkemesi başkanlığı, Adalet Bakan Yardımcılığı (2022) ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Ekim 2024) görevlerinde bulundu. Hâkimlik döneminde baktığı siyasi nitelikli davalar nedeniyle muhalefetin sert eleştirilerinin hedefi oldu; AB Komisyonu'nun Kasım 2025 Türkiye raporu yargıya ilişkin kaygılarını yineledi, Ankara ise raporu "taraflı, önyargılı ve dayanaksız" [8] diyerek reddetti.

Bu tartışmalı sicil, Gürlek'in bakan olarak koyduğu ölçütü daha da önemli kılıyor. 2 Eylül 2026'daki adli yıl açılış konuşmasında [9] soruşturmalar için tek bir istikamet tarif etti: "Ucu nereye giderse gitsin, hukukun ve somut delillerin gösterdiği istikamette maddi gerçek ortaya çıkarılacak." Aynı konuşmada "Milletimizin ortak kaynaklarını hedef alan hiçbir hukuka aykırılığın karşılıksız kalmaması hukuk devletinin gereğidir" [10] dedi ve suçlunun cezalandırılması kadar masumiyet karinesinin korunmasının da adaletin görevi olduğunu vurguladı.

Bu sözlerin sınandığı dosya, Eylül ortasında patlak veren fon soruşturması oldu. 15–16 Eylül'de bazı yatırım fonlarındaki hızlı satışlar Borsa İstanbul endeksini yüzde 10'a varan oranda düşürdü; SPK, yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verdi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Suç Gelirlerinin Aklanması Suçları Soruşturma Bürosu; suç örgütü kurma, nitelikli dolandırıcılık, suç gelirlerinin aklanması ve Sermaye Piyasası Kanunu'na muhalefet iddialarıyla soruşturma yürütüyor.

Gürlek 26 Eylül'de [11] 76 şüpheli hakkında işlem yapıldığını, bunlardan 45'inin tutuklandığını; 46 tüzel kişi, 18 fon ve 42 gerçek kişinin mal varlığının dondurulduğunu açıkladı. 30 Eylül'de [12] beşinci dalgada 34 gözaltı kararı verildi ve manipülatif işlem şüphesiyle 26 hisse senedi incelemeye alındı. Bakan'ın verdiği toplam tablo: 217 şüpheli, 56 tutuklu, 88 adli kontrol. Suç geliri olduğu tespit edilen varlıkların TMSF bünyesindeki bir fona aktarılacağı belirtildi.

Dört kurum, aynı ölçüt

Soruşturma güce ulaştığında

Bir hukuk sisteminin ölçütü, soruşturmanın siyasi veya ekonomik konumu güçlü kişilere ulaştığında ne olduğuyla belli olur. Fon soruşturması 7 Ekim'de bu eşiği geçti.

O gün eski Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya [13] ile eşi İlyas Kaya, Çağlayan Adliyesi'nde şüpheli sıfatıyla ifade verdi. Çiftin adı, Özata Denizcilik hisselerindeki alım satımlar üzerinden gündeme gelmişti. Her ikisi de Nisan 2026'da aldıkları hisseleri Ağustos ve Eylül'de sattıklarını, kimseden yönlendirme ya da içeriden bilgi almadıklarını söyledi; elde ettikleri kazancı TMSF'nin belirlediği hesaba gönderdiklerini belirtti.

Başsavcılık 29 Eylül'de çiftin mal varlığının dondurulması için ilgili kurumlara yazı göndermişti. Reuters'ın Adalet Bakanlığı'na dayandırdığı habere göre SPK'nın çift hakkında suç duyurusunda bulunması bekleniyor. Kaya, 26 Eylül akşamı partideki görevlerinden istifa ettiğini açıkladı; AK Parti Genel Sekreteri Eyüp Kadir İnan ise Kaya'nın artık parti üyesi olmadığını söyledi.

Şüpheli sıfatı bir suçluluk karinesi yaratmaz; bunun altını çizmek gerekiyor. Veri olarak önemli olan şu: İktidar partisinde bakanlık yapmış bir ismin soruşturma kapsamına alınabilmesi, siyasi statünün tek başına dokunulmazlık yaratmadığını gösteren somut bir örnek.

Keza Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 29 Eylül 2026’da AK Parti Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, “Yaptığı hatanın sadece kendisiyle sınırlı kaldığına sadece kendi şahsını bağladığına inanan varsa aynı şekilde büyük bir yanlışın içindedir” sözü de bu duruşu özetler nitelikteydi. [16]

Dosya sınırın ötesinde

Soruşturma 14 Ekim'de ikinci bir eşiği geçti: sınır ötesi. Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı İlhan Hatipoğlu'nun açıkladığına göre [14] 28 ülkedeki başsavcılıklarla temasa geçildi ve 48 ayrı taleple 278 kişinin yurt dışındaki hesap ve mal varlığı bilgisi istendi. Aynı gün AK Parti Samsun Milletvekili Ersan Aksu güncel bilançoyu verdi: 282 kişi hakkında işlem, 84 tutuklu, 27 şüpheli için arama kararı. Aksu parti aidiyetine göre ayrım yapılmayacağını söyledi: "Piyasayı bozan, sahtekârlık, dolandırıcılık yapan herkes hukuk önünde yaptıklarının hesabını verecektir."

Dosyanın öteki ucunda yatırımcı var. SPK'nın tasfiye kararı verdiği 131 fonda 455.578 katılma payı sahibi bulunuyor; hazırlanan yasa teklifiyle yaklaşık 350 bin yatırımcıya ödeme yapılması bekleniyor. Yurt dışına gönderilen her talep, bu paranın izini sürmenin yanı sıra başka bir şeyi daha sınıyor: Türkiye'nin delil dosyasının, iç siyasetin tarafı olmayan bir yabancı savcının önünde ne kadar ayakta kalabildiğini.

Ancak ölçütün tamamı bu değil. Soruşturmanın somut delile dayanması, savunma hakkının korunması, yargısal denetimin işlemesi ve nihai kararın bağımsız mahkemelerce verilmesi — test bunların hepsinin birlikte karşılanmasıyla geçilir. Dosyanın bundan sonraki seyri, Türkiye'de "seçici yargı" eleştirisinin sınanacağı yer olacak.

Ortak payda belge

Bu dört örneğin ortak paydası savcı değil, belgedir. Büyük dosyalar söylentiyle değil, belgeyle yürür. Iswaran soruşturması, CPIB'nin kendi çalışması sırasında ortaya çıkardığı bir bilgiyle başladı. Türkiye'deki fon soruşturması, 1 Temmuz–16 Ağustos arasındaki fon çıkışlarının en büyük tutardan başlanarak izlenmesiyle genişledi. Panama Belgeleri [15] ise tek bir anonim mesajla başladı: "Merhaba. Ben John Doe. Veriyle ilgilenir misiniz?"

O mesaj Süddeutsche Zeitung'a 11,5 milyon belge, 2,6 terabayt veri taşıdı. ICIJ çatısı altında 80 ülkeden 107 yayın kuruluşu bir yılı aşkın süre bu belgeleri inceledi. 3 Nisan 2016'da yayımlanan ilk haberler İzlanda Başbakanı'nın istifasına yol açtı; hükümetler 2019'a kadar 1,2 milyar doların üzerinde vergi ve ceza tahsil etti.

Ama aynı dosyanın öteki yüzü de öğretici. Haziran 2024'te Panama'da bir mahkeme, Mossack Fonseca'nın kurucuları dahil 28 sanığın tamamını yetersiz delil gerekçesiyle beraat ettirdi. Belge, onu delile dönüştürecek bir soruşturma ve bunu sınayacak bir mahkeme olmadan kâğıt olarak kalıyor.

Bu, delile dayalı yargı vaadinin görünmeyen tarafı. "Somut delillerin gösterdiği istikamet" sözü yalnızca savcılara bir talimat değil; belgeyi elinde tutanlara — denetçilere, eski çalışanlara, muhbirlere, gazetecilere, sıradan vatandaşlara — bir çağrıdır. Delile bakan bir savcılığın olduğu yerde, elindeki belgenin bir anlamı olduğunu bilen insan sayısı artar. Dosyanın eksik parçası çoğu zaman bir kurumun arşivinde değil, bir kişinin çekmecesindedir.

Türkiye için üç test

Uluslararası deneyim tek bir ortak noktaya işaret ediyor: Etkili yolsuzlukla mücadele, siyasi bir taraf seçmek değil; gerektiğinde siyasi tarafların tamamına aynı mesafede durabilmektir.

Türkiye için bu testin artık üç yüzü var. İlki, soruşturmanın iktidara yakın isimlere ulaştığında da aynı kuralla yürümesi; 7 Ekim bunun ilk somut verisini sundu. İkincisi, dosyanın sonuna kadar delile, savunma hakkına ve bağımsız yargı denetimine bağlı kalması; bu henüz sınanmadı.

Üçüncüsü sınırın ötesinde. 28 ülkeye gönderilen 48 talep, Türkiye'deki iç tartışmayı 28 yabancı savcılık masasına taşıyor. O masalardaki savcılar Türk siyasetinin tarafı değil; ellerinde Ankara'nın gönderdiği belgeden başka bir şey olmayacak. Talebin karşılık bulması operasyonun büyüklüğüne değil, ekindeki delilin kalitesine bağlı. Paris'teki ve Lüksemburg'daki örneklerin gösterdiği standart, bu kez Türkiye'nin gönderdiği dosyaya uygulanacak.

The Ledgers bu süreci belge üzerinden izleyecek. Çünkü bir belge, onu okuyacak ve gereğini yapacak bir savcının olduğu yerde delildir; olmadığı yerde ise sadece kâğıttır. Ve bu kez o savcıların bir kısmı Türkiye'nin dışında oturuyor.

Bu metnin dayandığı yayınlar: PNF · 2025 faaliyet raporu; EPPO · 2025 yıllık raporu; EPPO Tüzüğü · Madde 6: Bağımsızlık; S. Iswaran · Yargılama kronolojisi; Singapur Başbakanlığı · CPIB soruşturması, 6 Temmuz 2023; CPIB · Bakan Chan Chun Sing’in parlamento açıklaması, 2 Ağustos 2023; Akın Gürlek · Özgeçmiş; T.C. Dışişleri Bakanlığı · AB raporuna yanıt; Sabah · Adli yıl açılışı, 2 Eylül 2026; Türkiye Gazetesi · Adalet Bakanı’nın konuşması, 2 Eylül 2026; Euronews · Fon soruşturması, 26 Eylül 2026; NTV · Fon soruşturması, 30 Eylül 2026; Euronews · Fatma Betül Sayan Kaya ve İlyas Kaya, 7 Ekim 2026; Ekonomim · 28 ülkeye mal varlığı talebi, 14 Ekim 2026; Panama Belgeleri · Arka plan ve sonuçlar; AK Parti · Erdoğan’ın konuşması, 29 Eylül 2026.